चैत्र २१, २०७२- बाघ पाइने देशका मन्त्रीहरूको तेस्रो सम्मेलन यही चैत ३० देखि ०७३ वैशाख २ सम्म नयाँदिल्लीमा हुने भएको छ । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको आहवानमा हुन लागेको सम्मेलनमा बाघ पाइने १३ देशका वन र वातावरणमन्त्री तथा विज्ञहरू सहभागी हुनेछन् । सम्मेलनमा बाघ संरक्षणको अवस्था, सन् २०१० पछिका उपलब्धि र चुनौतीबारे छलफल हुनेछ । नेपालसहित भारत, भुटान, बंगलादेश, भियतनाम, इन्डोनेसिया, कम्बोडिया, चीन, लाओस, मलेसिया, म्यानमार, रूस र थाइल्यान्ड बाघ पाइने मुलुक हुन् ।
नेपालबाट वनमन्त्री अग्निप्रसाद सापकोटा, वन मन्त्रालाय योजना महाशाखा प्रमुख तथा प्रवक्ता कृष्णप्रसाद आचार्य, राष्ट्रिय निकुञ्ज विभागका उपमहानिर्देशक गोपालप्रकाश भट्टराई तथा बाघ संरक्षणमा सहयोगी संस्थाहरू डब्लूडब्लूएफ नेपाल र प्रकृति संरक्षण कोषका विशेषज्ञ सम्मेलनमा सहभागी हुनेछन् ।
बाघ पाइने देशका मन्त्रीहरूको पहिलो सम्मेलन २०१० फेब्रुअरीमा थाइल्यान्डको हुवाहिनमा र दोस्रो सम्मेलन २०१२ अक्टोबरमा भुटानको थिम्पुमा भएको थियो ।
प्रवक्ता आचार्यका अनुसार सम्मेलनमा सन् २०१० मा रूसको पिटर्सबर्गमा भएको सन् २०२२ सम्ममा बाघ दोब्बर गर्नेसम्बन्धी प्रतिबद्धतामा भएका प्रगतिबारे छलफल हुनेछ । ‘पिटर्सबर्गमा भएको प्रतिबद्धतापछि कुन–कुन मुलुकले के–के प्रगति हासिल गरे भन्नेमा समीक्षा हुनेछ,’ आचार्यले भने, ‘सन् २०२२ सम्म बाघ दोब्बर गर्न के कस्ता समस्या छन् भन्नेमा छलफल केन्द्रित हुनेछ ।’
पहिलो सम्मेलनले सन् २०२२ सम्म प्राकृतिक बासस्थानमा बाघको संख्या दोब्बर पार्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो । त्यतिबेला विश्वमा बाघको संख्या ३२ सयको हाराहारीमा थियो । उक्त सम्मेलनले बाघको साँघुरिँदो बासस्थान, आहारको कमी र चोरी सिकार मुख्य चुनौती ठहर गर्दै संरक्षणमुखी अभियानका साथै चोरी सिकार नियन्त्रणमा केन्द्रित हुने घोषणा गरेको थियो ।
पिटर्सबर्ग सम्मेलनपछि अरू मुलुकले जस्तै नेपालले पनि बाघको बासस्थान विस्तार गर्ने, बाघको चोरी सिकार रोक्ने, अंगप्रत्यंगको अवैध व्यापार नियन्त्रण गर्ने र बाघ तथा मानवबीचको द्वन्द्व घटाउने कार्यक्रममा जोड दिएको आचार्यले बताए ।
उनका अनुसार दिल्ली सम्मेलनमा बाघ संरक्षणमा देखिएका चुनौती, तिनका आहार र बासस्थानको अवस्था, बाघको चोरी सिकारको अवस्था, संरक्षणका चुनौती र आगामी बाटोबारे पनि गम्भीर बहस हुनेछ । पछिल्लो एक वर्षयता नेपाल र भारतका निकुञ्ज र संरक्षित क्षेत्रमा बाघको सिकार अत्यधिक बढेको छ । सन् २०१५ को जनवरीदेखि २०१६ को फेब्रुअरीसम्म नेपाल र भारतका संरक्षित र बाहिरको क्षेत्रमा चोरी सिकारीले १४ बाघ सिकार गरेको पाइएको छ ।
नेपाल र भारतका निकुञ्जका बाघ चोरी सिकारीको निसानामा पर्न थालेपछि चैत पहिलो साता नेपाल र भारतका वन मन्त्रालयका अधिकारीबीच दिल्लीमा बाघ संरक्षणबारे बृहत् छलफल भएको थियो । दुई देशले बाघका अंगको तस्करी र बाघ सिकारी नियन्त्रण साझा चुनौती ठहर गर्दै बाघ बचाउन संयुक्त अभियान सञ्चालन गर्ने निष्कर्ष निकालेका थिए ।
दुई देशबीच बाघको संयुक्त संरक्षणमा ढिलाइ गरे सन् २०२२ सम्म बाघको संख्या दोब्बर पार्ने विश्वव्यापी घोषणा कार्यान्वयन अधुरो रहने भन्दै संयुक्त पहलमा जोड दिइएको थियो । पछिल्लो गणनाअनुसार नेपालमा वयस्क बाघको संख्या १ सय ९८ छ । चितवनमा १ सय २०, बर्दियामा ५०, शुक्लाफाँटा वन्यजन्तु आरक्षमा १७, पर्सा वन्यजन्तु आरक्षमा ७ र बाँके निकुञ्जमा ४ बाघ छन् ।
विभागका उपमहानिर्देशक गोपालप्रकाश भट्टराईका अनुसार सम्मेलनमा बाघ पाइने १३ देशका मन्त्रीले बाघ संरक्षणबारे आफ्नो प्रतिबद्धता जाहेर गर्नेछन् । ‘अहिलेसम्म भएका कामको सकारात्मक पक्ष र गर्नुपर्ने कामबारे आ–आफ्ना धारणा सार्वजनिक हुनेछन्,’ उनले भने । आचार्यले सम्मेलनमा बाघको संरक्षणबाहेक त्यसका अंगको खपत/आयात गर्ने मुलुकबीच छलफल र बहस केन्द्रित नगर्ने हो भने बाघ दोब्बर गर्ने महत्त्वाकांक्षी घोषणा कार्यान्वयनमा समस्या रहेको टिप्पणी गरे ।
स्वास्थ्य कमजोर रहनाले चिताएको काम गर्न नसकिएला। जिम्मेवारी भने बढिरहनेछन्। बाध्यताले अनावश्यक अलमल बढाउन सक्छ। सहयोगको आशा देखाउनेहरूबाटै धोका पाइएला। व्यावसायिक काममा खर्च बढ्नेछ। अरूका काममा श्रम तथा बुद्धि खर्चनुपर्ला। आफ्ना काम स्थगित हुनाले मन खिन्न हुन सक्छ। सफलता प्राप्त गर्न केही समय प्रतीक्षा गर्नुहोला।
सानातिना काम र घरेलु समस्यामै अल्झनुपर्ने देखिन्छ। अर्थ अभावले योजना स्थगित हुन सक्छ। व्यवसायमा लक्ष्यअनुसारको उपलब्धि प्राप्त नहुन सक्छ। स्वास्थ्यमा कमजोरी र उपचारमा खर्च हुने योग छ। अध्ययनमा समय दिन नसकिएला। लेनदेनको विवादले हानि पुर्याउन सक्छ। पहिलेका समस्या दोहोरिन सक्छन्। फाइदाका लागि योजना गोप्य राख्नुहोला।
महत्वाकांक्षाले अप्ठ्यारोमा पुर्याउन सक्छ। बलजफ्ती गर्दा केही समस्या आउन सक्छन्, धैर्यसाथ काम लिने प्रयत्न गर्नुहोला। व्यवसायका लागि यात्रा सम्भावना छ। आम्दानी पनि बढ्नेछ। आतिथ्यपूर्ण सम्मान पाइएला। दाम्पत्य सुखले आनन्द दिलाउनेछ। प्रेम र मित्रताको बन्धन कसिने बेला छ। मेहनतले अवसर दिलाउनेछ। यात्रामा धनमाल हराउन सक्छ, सचेत रहनुहोला।
प्रयत्न गर्दा सजिलै लक्ष्य प्राप्त हुनेछ। भौतिक साधन जुट्नेछन् र दिगो फाइदा हुने काम सुरु हुन सक्छ। परिस्थितिसँग केही सम्झौता गर्नुपरे पनि अधिकार र प्रतिष्ठा जोगाउन सफल भइनेछ। लामो यात्राको प्रक्रिया अघि बढ्नेछ। मेहनतले प्रतिस्पर्धाको दौड जिताउन सक्छ। हठ गर्ने बानीले दुःख पाइएला। सद्विचार लिनेहरूका लागि मात्र समय उत्साहजनक रहनेछ।
काममा अवरोध आउन सक्छ। अप्ठ्यारा परिस्थितिसँग सम्झौता गर्नुपरे पनि बुद्धि लगाउँदा लक्ष्य पहिल्याउन सकिनेछ। पढाइलेखाइमा समय दिन नसकिएला। अप्रिय समाचारले मन खिन्न हुनेछ। खानपानको असावधानीले स्वास्थ्य कमजोर बन्ला। व्यावसायिक काममा पनि त्यत्ति फाइदा नहोला। सन्तान वा अनुयायी र मातृशक्तिको सल्लाह, सहयोगले फाइदा हुनेछ।
परिवारजन तथाआफन्तबीच आत्मीयतामा कमी आउला। ढिलासुस्तीले काम बिग्रनुका साथै हातमा आएको मौका समेत गुम्न सक्छ। स्थायी सम्पत्तिमा पनि विवाद आउन सक्छ। तापनि, बिग्रिएको सम्बन्ध र विगतका कमजोरीलाई बिस्तारै सुधार गर्न सकिनेछ। महत्वाकांक्षी योजना पनि बिस्तारै फलदायी हुनेछन्। पशु, भूमि र मातृधनबाट सामान्य लाभ मिल्नेछ।
गरिएका कर्मको उचित प्रतिफल पाइनेछ। रोकिएका काम बन्ने र नयाँ काम प्रारम्भ गर्ने समय छ। उद्योग र व्यापारमा विशेष फाइदा हुनेछ। प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई सजिलै हराउन सकिनेछ। विभिन्न उपहार प्राप्त हुने समय छ। सहयोगीहरूले राम्रो साथ दिनेछन्। कृषिमा कामको चाप बढ्न सक्छ। चौपायामा केही समस्या देखिए पनि प्रशस्त धन आर्जन हुने समय छ।
लगनशील बन्न नसक्ता अरूले आलोचना गर्न सक्छन्। अर्थ अभावले काम रोकिने सम्भावना छ। आफ्ना कमजोरीमाथि टिप्पणी हुन सक्छ। बोलीको गलत अर्थ लाग्नाले विवादमा परिने सम्भावना छ। सहयोगीहरू टाढिन सक्छन् । विगतको श्रमबाट भने लाभ हुनेछ। आक्षेप लगाउनेहरू दु:ख देलान्। मानसम्मानमा आघात पुग्न सक्छ। फाइदा कममात्र हुनेछ।
इच्छाशक्ति बढ्नेछ भने रचनात्मक कार्य शुभारम्भ गर्न सकिनेछ। साथ दिनेहरू बढ्नेछन्। परम्परालाई समयसापेक्ष परिवर्तन गर्न सकिनेछ। प्रयत्न गरेको काम छोटै समयमा पूरा हुनाले समय फुर्सदिलो रहनेछ। प्रतिष्ठा, मान–सम्मान आदि पाइनेछ। स्वादिष्ट भोजनको आनन्द मिल्नेछ। परिवारजनसँग आत्मीयता बढ्नेछ। प्रेम र मित्रताको बन्धन कसिएर जाला।
खर्चको तुलनामा कममात्र फाइदा हुने समय छ। ठूलो प्रयत्न गर्दा पनि उपलब्धि उठाउन मुस्किल पर्नेछ। परिवारजनबाट टाढिनुपर्ला। शुभचिन्तकहरूको सुझावलाई बेवास्ता गर्दा दुःख पाइनेछ। समयमा होश नपुग्नाले खर्च मात्र हुनेछ। प्रलोभन देखाउनेहरूले फसाउन सक्छन्। आफ्नै कमजोरीले विवादमा परिनेछ भने सद्विचारले अभिप्रेरित हुनेहरूलाई मात्र फाइदा हुनेछ।
मेहनतले आम्दानी बढाउनेछ। आयस्रोत बढ्ने र उठ्नुपर्ने रकम हातलागी हुने समय छ। कृषि तथा पशुपालनमा त्यति लाभ नभए पनि व्यापारमा प्रशस्त फाइदा हुनेछ। दिगो फाइदा हुने काम प्राप्त हुन सक्छ। श्रमको उचित मूल्यांकन होला। पढाइमा प्रगति हुनेछ। समय उत्साहवर्द्धक रहला। नयाँ ज्ञान प्राप्त हुने योग छ। पितृधनको उपयोगबाट विशेष फाइदा हुनेछ।