चैत्र २१, २०७२- बाघ पाइने देशका मन्त्रीहरूको तेस्रो सम्मेलन यही चैत ३० देखि ०७३ वैशाख २ सम्म नयाँदिल्लीमा हुने भएको छ । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको आहवानमा हुन लागेको सम्मेलनमा बाघ पाइने १३ देशका वन र वातावरणमन्त्री तथा विज्ञहरू सहभागी हुनेछन् । सम्मेलनमा बाघ संरक्षणको अवस्था, सन् २०१० पछिका उपलब्धि र चुनौतीबारे छलफल हुनेछ । नेपालसहित भारत, भुटान, बंगलादेश, भियतनाम, इन्डोनेसिया, कम्बोडिया, चीन, लाओस, मलेसिया, म्यानमार, रूस र थाइल्यान्ड बाघ पाइने मुलुक हुन् ।
नेपालबाट वनमन्त्री अग्निप्रसाद सापकोटा, वन मन्त्रालाय योजना महाशाखा प्रमुख तथा प्रवक्ता कृष्णप्रसाद आचार्य, राष्ट्रिय निकुञ्ज विभागका उपमहानिर्देशक गोपालप्रकाश भट्टराई तथा बाघ संरक्षणमा सहयोगी संस्थाहरू डब्लूडब्लूएफ नेपाल र प्रकृति संरक्षण कोषका विशेषज्ञ सम्मेलनमा सहभागी हुनेछन् ।
बाघ पाइने देशका मन्त्रीहरूको पहिलो सम्मेलन २०१० फेब्रुअरीमा थाइल्यान्डको हुवाहिनमा र दोस्रो सम्मेलन २०१२ अक्टोबरमा भुटानको थिम्पुमा भएको थियो ।
प्रवक्ता आचार्यका अनुसार सम्मेलनमा सन् २०१० मा रूसको पिटर्सबर्गमा भएको सन् २०२२ सम्ममा बाघ दोब्बर गर्नेसम्बन्धी प्रतिबद्धतामा भएका प्रगतिबारे छलफल हुनेछ । ‘पिटर्सबर्गमा भएको प्रतिबद्धतापछि कुन–कुन मुलुकले के–के प्रगति हासिल गरे भन्नेमा समीक्षा हुनेछ,’ आचार्यले भने, ‘सन् २०२२ सम्म बाघ दोब्बर गर्न के कस्ता समस्या छन् भन्नेमा छलफल केन्द्रित हुनेछ ।’
पहिलो सम्मेलनले सन् २०२२ सम्म प्राकृतिक बासस्थानमा बाघको संख्या दोब्बर पार्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो । त्यतिबेला विश्वमा बाघको संख्या ३२ सयको हाराहारीमा थियो । उक्त सम्मेलनले बाघको साँघुरिँदो बासस्थान, आहारको कमी र चोरी सिकार मुख्य चुनौती ठहर गर्दै संरक्षणमुखी अभियानका साथै चोरी सिकार नियन्त्रणमा केन्द्रित हुने घोषणा गरेको थियो ।
पिटर्सबर्ग सम्मेलनपछि अरू मुलुकले जस्तै नेपालले पनि बाघको बासस्थान विस्तार गर्ने, बाघको चोरी सिकार रोक्ने, अंगप्रत्यंगको अवैध व्यापार नियन्त्रण गर्ने र बाघ तथा मानवबीचको द्वन्द्व घटाउने कार्यक्रममा जोड दिएको आचार्यले बताए ।
उनका अनुसार दिल्ली सम्मेलनमा बाघ संरक्षणमा देखिएका चुनौती, तिनका आहार र बासस्थानको अवस्था, बाघको चोरी सिकारको अवस्था, संरक्षणका चुनौती र आगामी बाटोबारे पनि गम्भीर बहस हुनेछ । पछिल्लो एक वर्षयता नेपाल र भारतका निकुञ्ज र संरक्षित क्षेत्रमा बाघको सिकार अत्यधिक बढेको छ । सन् २०१५ को जनवरीदेखि २०१६ को फेब्रुअरीसम्म नेपाल र भारतका संरक्षित र बाहिरको क्षेत्रमा चोरी सिकारीले १४ बाघ सिकार गरेको पाइएको छ ।
नेपाल र भारतका निकुञ्जका बाघ चोरी सिकारीको निसानामा पर्न थालेपछि चैत पहिलो साता नेपाल र भारतका वन मन्त्रालयका अधिकारीबीच दिल्लीमा बाघ संरक्षणबारे बृहत् छलफल भएको थियो । दुई देशले बाघका अंगको तस्करी र बाघ सिकारी नियन्त्रण साझा चुनौती ठहर गर्दै बाघ बचाउन संयुक्त अभियान सञ्चालन गर्ने निष्कर्ष निकालेका थिए ।
दुई देशबीच बाघको संयुक्त संरक्षणमा ढिलाइ गरे सन् २०२२ सम्म बाघको संख्या दोब्बर पार्ने विश्वव्यापी घोषणा कार्यान्वयन अधुरो रहने भन्दै संयुक्त पहलमा जोड दिइएको थियो । पछिल्लो गणनाअनुसार नेपालमा वयस्क बाघको संख्या १ सय ९८ छ । चितवनमा १ सय २०, बर्दियामा ५०, शुक्लाफाँटा वन्यजन्तु आरक्षमा १७, पर्सा वन्यजन्तु आरक्षमा ७ र बाँके निकुञ्जमा ४ बाघ छन् ।
विभागका उपमहानिर्देशक गोपालप्रकाश भट्टराईका अनुसार सम्मेलनमा बाघ पाइने १३ देशका मन्त्रीले बाघ संरक्षणबारे आफ्नो प्रतिबद्धता जाहेर गर्नेछन् । ‘अहिलेसम्म भएका कामको सकारात्मक पक्ष र गर्नुपर्ने कामबारे आ–आफ्ना धारणा सार्वजनिक हुनेछन्,’ उनले भने । आचार्यले सम्मेलनमा बाघको संरक्षणबाहेक त्यसका अंगको खपत/आयात गर्ने मुलुकबीच छलफल र बहस केन्द्रित नगर्ने हो भने बाघ दोब्बर गर्ने महत्त्वाकांक्षी घोषणा कार्यान्वयनमा समस्या रहेको टिप्पणी गरे ।